Menu
backTerug
Banner

Hoe kan onderwijs bijdragen aan het welzijn van kinderen en jongeren, zonder dat welzijn een extra leerdoel wordt? Die vraag stond centraal tijdens het webinar Samen voor de Jeugd: Onderwijs en zorg in dialoog. Onder leiding van Marleen van Berkum (ONSwv) en Fedor Heida (VNG) gingen deelnemers in gesprek over een bredere kijk op welzijn, geïnspireerd door het rapport Welzijn en onderwijs van de Onderwijsraad. Naast een toelichting op het rapport deelden twee onderwijspraktijken hun ervaringen: leer- en ontwikkelcentrum De Bonte Boomhut uit Wijchen en het St. Aloysius College uit Hilversum.

 

Gespreksdeelnemers

  • Hosts | Marleen van Berkum (Overkoepelend Netwerk Samenwerkingsverbanden (ONSwv)) en Fedor Heida (Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG))
  • Martine Braaksma (Onderwijsraad)
  • Eva Janssen (locatieleider onderwijs, LOC de Bonte Boomhut)
  • Naomi van Gent (locatieleider kinderopvang, LOC de Bonte Boomhut)
  • Imke van Stippent (ouder)
  • Wendy Leutscher (afdelingsmanager, St. Aloysius College)
  • Maarten van der Linde (GZ-psycholoog en systeemtherapeut)

 

Welzijn als opbrengst van onderwijs

Martine Braaksma (Onderwijsraad) lichtte tijdens het webinar de visie uit het rapport Welzijn en onderwijs toe. Volgens de Onderwijsraad staat het welzijn van kinderen en jongeren onder druk, terwijl scholen steeds vaker worden aangesproken op het oplossen van individuele welzijnsproblemen. Daardoor wordt het onderwijs overvraagd, maar tegelijkertijd ook onderbenut in wat het van nature kan betekenen voor het welzijn van leerlingen.

De Onderwijsraad pleit daarom voor een breder perspectief op welzijn. Niet alleen individuele problematiek staat centraal, maar ook vragen rondom zingeving, ontwikkeling en de sociale context waarin kinderen opgroeien. Onderwijs kan daarin een belangrijke rol spelen doordat het leerlingen helpt zichzelf, elkaar en de wereld beter te begrijpen. Bovendien biedt school een gemeenschap waarin kinderen zich kunnen ontwikkelen en waarin bescherming kan worden geboden tegen maatschappelijke prestatiedruk.

Een belangrijke boodschap uit het rapport is dat welzijn geen nieuw leerdoel of extra programma hoeft te worden. Juist in het dagelijkse onderwijs zit veel kracht. In de ontmoeting tussen leerlingen, in groepsvorming, in het samen leren en in de aandacht voor ontwikkeling liggen kansen om bij te dragen aan welzijn.

Gezien worden hoeft niet in een curriculum of structuur te zitten.

Martine Braaksma - Onderwijsraad

Een minimaatschappij waarin leren en welzijn samenkomen

In het eerste praktijkgesprek vertelden Eva Janssen, Naomi van Gent en ouder Imke van Stippent over de aanpak van leer- en ontwikkelcentrum De Bonte Boomhut in Wijchen. Daar zijn onderwijs en kinderopvang volledig geïntegreerd en werken medewerkers vanuit één gezamenlijke visie op ontwikkeling, welzijn en veerkracht.

Binnen het leer- en ontwikkelcentrum wisselen momenten van leren en ontspanning elkaar gedurende de dag af. Onderwijs en opvang vormen voor kinderen één geheel. Volgens de sprekers zorgt dit voor rust, ruimte en meer mogelijkheden om aandacht te besteden aan de brede ontwikkeling van kinderen.

De Bonte Boomhut werkt vanuit de visie van Leer & Veerkracht. Thema’s als dankbaarheid, bewegen, gezonde voeding, mindfulness en het omgaan met emoties zijn verweven in de dagelijkse praktijk. Niet als losse lessen, maar als onderdeel van de cultuur van de organisatie. Daarbij wordt ook bewust gewerkt aan een groeimindset: kinderen leren dat fouten maken, ongemak ervaren en tegenslagen tegenkomen bij het leven horen.

Volgens ouder Imke is het effect daarvan thuis zichtbaar.

Ik merk dat mijn kinderen mij inmiddels corrigeren als ik zeg dat iets niet lukt. Dan zeggen ze: ‘Nee mama, het lukt nóg niet. Je kan het altijd nog een keer proberen’.

Imke van Stippent - ouder De Bonte Boomhut

Ouders worden actief betrokken bij de school. Voorleesmomenten, koffiebijeenkomsten en ouderavonden zorgen voor een laagdrempelige verbinding tussen thuis en school. Daarmee ontstaat volgens de sprekers een gemeenschap waarin kinderen, ouders en professionals samen optrekken.

Tegelijkertijd benoemden zij ook uitdagingen. De integrale aanpak schuurt soms met verschillen in wet- en regelgeving tussen onderwijs en kinderopvang en met verschillende cao’s. Toch zien zij veel kansen om vanuit één gezamenlijke cultuur te blijven werken aan het welzijn van kinderen.

 

Van individuele zorg naar een collectieve aanpak

Ook in het voortgezet onderwijs groeit de behoefte aan een bredere benadering van welzijn. Wendy Leutscher en systeemtherapeut Maarten van der Linde vertelden hoe het St. Aloysius College in Hilversum op zoek ging naar een andere manier van kijken naar de toenemende groep leerlingen die vastloopt.

De school merkte dat steeds meer tijd werd besteed aan individuele zorgvragen en doorverwijzingen. Samen met Maarten ontstond daarom een sociaal-systemische aanpak, waarbij niet alleen naar de leerling wordt gekeken, maar ook naar ouders, school en omgeving.

Vanuit de landelijke beweging Met elkaar door de puberteit ontwikkelde de school workshops voor ouders over onder andere het puberbrein, verbindend gezag, intergenerationele patronen en executieve vaardigheden zoals plannen en organiseren. Daarnaast werd een online platform ontwikkeld waarop ouders informatie kunnen vinden en ervaringen kunnen uitwisselen.

De kracht van de aanpak zit volgens de sprekers in het creëren van ontmoeting en herkenning. Tijdens de bijeenkomsten ontdekken ouders dat veel uitdagingen normaal zijn en gedeeld worden door anderen. Dat helpt om zorgen te relativeren en versterkt het vertrouwen in de eigen rol als ouder.

Waarom zijn we met z'n allen zó gericht op het kind? We moeten breder kijken, naar de ouders, naar de school, naar de wijk.

Maarten van der Linde - systeemtherapeut

De eerste resultaten zijn veelbelovend. De school ziet dat ouders elkaar steeds beter weten te vinden, dat er meer onderlinge steun ontstaat en dat de lijst met zorgleerlingen afneemt. Hoewel preventie lastig meetbaar is, ervaren zowel ouders als professionals dat de brede aanpak bijdraagt aan het welzijn van leerlingen én aan minder druk op de school.

 

Welzijn vraagt om een gezamenlijke aanpak

De rode draad van het webinar was dat welzijn niet alleen een vraagstuk van individuele leerlingen is. Welzijn ontstaat in de relaties en gemeenschappen waarvan kinderen deel uitmaken: thuis, op school, in de wijk en in hun sociale omgeving.

De praktijkvoorbeelden van De Bonte Boomhut en het St. Aloysius College laten zien hoe een bredere benadering van welzijn eruit kan zien. Niet door meer zorg toe te voegen, maar door te investeren in veerkracht, verbondenheid, ouderbetrokkenheid en gemeenschap.

Daarmee sluiten beide voorbeelden aan bij de oproep van de Onderwijsraad: kijk niet alleen naar het individuele kind, maar ook naar de context waarin kinderen opgroeien. Juist daar ligt een belangrijke sleutel voor het versterken van welzijn.

 

Meer informatie

 

 

Vragen

Tijdens het webinar zijn er veel waardevolle vragen gesteld via de chat. In samenwerking met de gastsprekers van het webinar hebben we de openstaande vragen beantwoord: bekijk het document met vragen en antwoorden.

 

In contact met de sprekers

Wil je graag in contact komen met de (scholen van) de sprekers? Je kunt ze bereiken via deze mailadressen:

  • De Bonte Boomhut: info@debonteboomhut.nl
  • St. Aloysius College: aloysiuscollege@atscholen.nl

Dit webinar is een samenwerking tussen Overkoepelend Netwerk Samenwerkingsverbanden (ONSwv), Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), Nederlands Jeugdinstituut (NJi), Netwerk Met Andere Ogen (MAO) en Steunpunt Passend Onderwijs (SPO). Dit organiseren we onder de noemer “Samen voor de Jeugd: onderwijs en zorg in dialoog”. Meer over deze bijeenkomsten vind je hier: Samen voor de Jeugd: onderwijs en zorg in dialoog.

Terug naar overzicht