Terug
Altijd als eerste op de hoogte van het laatste nieuws?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Inclusieve klaslokalen bouwen: de kracht van perspectiefname
In deze samenvatting gebruiken we het woord ‘leerkrachten’. Hiermee bedoelen we alle onderwijsprofessionals die voor de klas staan.
In de klas is diversiteit eerder de norm dan uitzondering. Inclusieve klassen zijn per definitie gemengd, maar simpelweg leerlingen in dezelfde ruimte plaatsen, creëert nog geen inclusieve omgeving. Leerkrachten staan voor de taak om niet alleen het leerklimaat, maar ook de sociale cohesie vorm te geven. Zonder die cohesie kunnen klaslokalen uitgroeien tot plekken van verstorend gedrag, vooroordelen, sociale uitsluiting of pesten. Dit schaadt zowel het leren als het welzijn en de ontwikkeling van kinderen.
Scholen en leerkrachten kunnen zich richten op reactieve maatregelen, bijvoorbeeld het voorkomen van pesten door strikte regels. Er bestaan echter wetenschappelijk bewezen en ontwikkelingsgerichte benaderingen die inzetten op een fundamentele menselijke vaardigheid: perspectiefname. Deze aanpak is proactief en is niet alleen relevant op school, maar ook in bredere maatschappelijke contexten.
Perspectiefname is meer dan empathie (emotioneel meevoelen). Het is het cognitieve vermogen om je in een ander te verplaatsen—hun intenties, overtuigingen en gevoelens te begrijpen- zelfs als die verschillen van de jouwe. Het remt automatische reacties en bevordert reflectieve besluitvorming. Onderzoek toont aan dat perspectiefname samenhangt met minder sociale agressie, meer vertrouwen en grotere bereidheid tot samenwerking.
De studie: Understanding each other
Een invloedrijke studie die de kracht van perspectiefname aantoont, is het programma Understanding Each Other. Dit onderwijsprogramma werd in etnisch diverse Turkse basisscholen ingevoerd (Alan et al., 2021). Het programma en onderzoek vonden plaats in een periode waarin de scholen te maken kregen met spanningen door een grote instroom van vluchtelingenkinderen. Het programma Understanding Each Other werd geïmplementeerd voor meer dan 6.500 kinderen van 8 tot 12 jaar oud. Leerkrachten gaven wekelijkse lessen met behulp van animatievideo’s, leesteksten en activiteiten die kritisch denken over sociale situaties stimuleerden.
De resultaten van deze studie laten zien dat het trainen van fundamentele sociaal-cognitieve vaardigheden klaslokalen kan transformeren. Geweld nam sterk af, vluchtelingenkinderen ontvingen vaker emotionele en academische steun van hun klasgenoten en er ontstonden meer vriendschappen en ondersteuningsnetwerken tussen cultureel-etnische groepen. Leerlingen die deelnamen aan het programma vertoonden meer vertrouwen, wederkerigheid en onbaatzuchtigheid. En ondanks dat het programma geen directe academische focus had, groeiden zelfs de leerprestaties van vluchtelingenleerlingen. Het onderwijsprogramma bleek zeer kosteneffectief en werd uitgevoerd door leerkrachten die door onderzoekers waren getraind.
Hoe ziet perspectiefname er in de praktijk uit?
Denk aan activiteiten zoals:
- Lezen
Kies verhalen met diverse hoofdpersonen. Vraag na afloop: “Wat zou [personage] nu denken of voelen?” - Rollenspel
Speel alledaagse situaties na (bijv. conflicten op het schoolplein) en laat leerlingen van rol wisselen. - Gesprekken over waarden en normen
Presenteer morele dilemma’s en laat leerlingen redeneren vanuit het perspectief van een ander. - Dagboekschrijven
Laat leerlingen wekelijks een dag beschrijven uit het leven van iemand anders (bijv. een vluchteling of een leerling met een ondersteuningsbehoefte) en—indien toegestemd—elkaars verhalen beluisteren. - Gezamenlijke klassenregels
Organiseer een sessie waarin leerlingen en leerkrachten samen regels opstellen die íedereen beschermen en aansporen tot perspectiefname.
Perspectiefname lijkt misschien vanzelfsprekend, maar het staat niet standaard op de takenlijst van leerkrachten. Projecten als Understanding Each Other slaagden niet alleen door goed lesmateriaal, maar vooral doordat leerkrachten getraind werden om dit proces te begeleiden. Door deze uitdaging aan te gaan, ontwikkelden zij duurzame vaardigheden die hun lesgeven tot op heden beïnvloeden. Wat begon als een onderzoeksproject groeide uit tot een professionaliseringsprogramma dat zowel het sociale schoolklimaat als de leerresultaten verbeterde.
Deze weg naar academische versterking blijft soms onderbelicht. Leerlingen leren nu eenmaal beter in sociaal ondersteunende, inclusieve klassen. Werken aan sociale inclusie betekent daarom werken aan een krachtig leerklimaat—met als extra opbrengst minder conflicten en een hoger welzijn van alle leerlingen.
Bron
Alan, S., Baysan, C., Gumren, M., & Kubilay, E. (2021). Building Social Cohesion in Ethnically Mixed Schools: An Intervention on Perspective Taking. Quarterly Journal of Economics, 136(4), 2147–2194.
Contact
Vragen en/of opmerkingen kun je via dit formulier laten weten.
Meer lezen
Bekijk meer artikelen over inclusief onderwijs in de wetenschap.
Dit artikel is samengesteld door Jana Vyrastekova, universitair hoofddocent Gedrag, Economie en Beleid aan de Radboud Universiteit. Jana is experimenteel gedragseconoom en bestudeert de impact van sociale inclusie en sociale normen. Als persoon is ze nieuwsgierig naar wat we kunnen doen om de studietijd de beste tijd van het leven te maken voor iedereen, van leerlingen/studenten tot leraren/docenten, in alle contexten.
