Digitale school
Thuiszittende leerlingen of leerlingen die door lichamelijke of psychische oorzaken niet naar school kunnen – er zijn allerlei situaties waarin je als school afstandsonderwijs geeft. Welke situatie je ook tegenkomt,...
Schoolverzuim en schoolaanwezigheid
Elke leerling verdient een positieve en waardevolle onderwijservaring. Aanwezigheid is daarvoor een belangrijke basis. Steeds meer scholen kiezen dan ook voor een proactieve aanpak: niet het verzuim centraal stellen, maar juist het versterken van aanwezigheid. Een schoolbrede aanpak, onderbouwd met data en gebaseerd op bewezen methodes, maakt het mogelijk om aanwezigheid te stimuleren én verzuim vroegtijdig te signaleren. In een positief pedagogisch klimaat staat de ontwikkeling van elke leerling centraal.
Introductie
De aandacht voor schoolaanwezigheid groeit. Steeds meer scholen maken de omslag van een reactieve aanpak van verzuim naar een proactieve aanpak gericht op aanwezigheid en onderwijsdeelname. Door vroeg signalen op te vangen en samen te werken met leerlingen, ouders en partners, kunnen scholen voorkomen dat leerlingen uit beeld raken.
Schoolaanwezigheid betekent dat kinderen en jongeren binnen hun mogelijkheden zoveel mogelijk deelnemen aan het onderwijs. Dat hoeft niet altijd plaats te vinden in het schoolgebouw. Ook onderwijs op een andere locatie, zoals een zorglocatie, of een hybride onderwijsaanbod kan bijdragen aan onderwijsdeelname. Het uiteindelijke doel is dat iedere leerling zich optimaal kan ontwikkelen op een plek waar hij of zij zich welkom, veilig en gehoord voelt.
Op deze pagina vind je kennis, praktijkvoorbeelden en hulpmiddelen die scholen helpen om schoolaanwezigheid te versterken en verzuim te voorkomen.
Wetgeving en kaders
Wie zich met schoolverzuim en schoolaanwezigheid bezighoudt krijgt ook veel te maken met wet- en regelgeving. Op deze pagina vind je de belangrijkste wet- en regelgeving en kaders op een rij.
Wet terugdringen schoolverzuim
De Wet terugdringen schoolverzuim treedt naar verwachting vanaf 2027 gefaseerd in werking. Op dit moment wordt het wetsvoorstel nog behandeld door de Eerste Kamer. De wet verlegt de focus van alleen reageren op verzuim naar het zoveel mogelijk voorkomen ervan. Daarbij gaat het niet alleen om ongeoorloofd verzuim, maar ook om geoorloofd verzuim en de ondersteuning die nodig is om onderwijsdeelname te bevorderen.
De wet is onderdeel van de bredere landelijke verzuimaanpak en stimuleert scholen, samenwerkingsverbanden en gemeenten om eerder samen te werken en passende ondersteuning te organiseren. Zo kunnen signalen van verzuim sneller worden opgepakt en langdurige uitval worden voorkomen.
Bekijk hier de informatie van de overheid over de wet.
Om betrokkenen voor te bereiden op de nieuwe wet heeft het Steunpunt Passend Onderwijs een toolkit ontwikkeld. Hierin wordt de wet toegelicht voor verschillende doelgroepen, met praktische informatie over wat de veranderingen betekenen voor de dagelijkse praktijk.
Ruimte in Regels: maatwerk voor leerlingen
Het ondersteunen van schoolaanwezigheid vraagt soms om maatwerk. Scholen, samenwerkingsverbanden en partners denken daarbij regelmatig dat wet- en regelgeving mogelijkheden beperkt. In de praktijk blijkt er binnen de huidige wet- en regelgeving vaak meer ruimte te zijn dan gedacht.
Op Ruimte in Regels vind je een overzicht van de mogelijkheden die er al zijn om leerlingen passend te ondersteunen en hun deelname aan onderwijs te bevorderen.
Zorgplicht: een passende plek voor elke leerling
Schoolbesturen hebben volgens de Wet passend onderwijs een zorgplicht. Dat betekent dat de school waar een leerling wordt aangemeld verantwoordelijk is voor het vinden van een passende onderwijsplek. Kan de school de benodigde ondersteuning niet zelf bieden? Dan zoekt het schoolbestuur, samen met ouders en eventueel het samenwerkingsverband, naar een passende plek op een andere school.
Op de pagina over zorgplicht vind je uitgebreide informatie over de zorgplicht, de verantwoordelijkheden van scholen en schoolbesturen, en de positie van ouders en leerlingen.
Ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) en schoolaanwezigheid
Een ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) helpt scholen, leerlingen en ouders om samen te kijken welke ondersteuning nodig is om onderwijs passend en toegankelijk te maken. Het biedt inzicht in de talenten, mogelijkheden en ondersteuningsbehoeften van een leerling en helpt om afspraken te maken die bijdragen aan ontwikkeling, welbevinden én schoolaanwezigheid. Door tijdig passende ondersteuning te organiseren en de leerling actief te betrekken bij het OPP, kan worden voorkomen dat belemmeringen leiden tot verminderde deelname aan onderwijs.
Lees meer over het OPP, de wettelijke kaders en de praktische uitwerking op onze pagina Ontwikkelingsperspectiefplan (OPP).
Hoorrecht en schoolaanwezigheid
Goed onderwijs begint met luisteren naar leerlingen. Hun ervaringen, wensen en behoeften kunnen waardevolle inzichten bieden bij het versterken van schoolaanwezigheid en het voorkomen van verzuim. Sinds 1 augustus 2025 hebben leerlingen bovendien wettelijk hoorrecht over hun OPP en over het ondersteuningsaanbod van de school. Door leerlingen actief te betrekken bij gesprekken en besluiten die hen raken, voelen zij zich meer gezien, gehoord en verbonden met school.
Lees meer over het hoorrecht van leerlingen.
Schoolaanwezigheid en inclusief onderwijs
In beeld blijven begint met gezien worden.
Ieder kind heeft recht op onderwijs, ontwikkeling en verbondenheid. Daarom gaat schoolaanwezigheid over meer dan aanwezig zijn in het schoolgebouw. Het gaat om onderwijsdeelname: kunnen blijven leren, ontwikkelen en meedoen.
Werken aan schoolaanwezigheid is daarmee werken aan inclusie. Scholen kijken niet alleen óf een leerling aanwezig is, maar vooral wat nodig is om betrokken te blijven bij onderwijs. Door leerlingen te zien, signalen tijdig op te pakken en samen te werken met ouders en partners, blijven leerlingen in beeld.
Een inclusieve school zoekt niet alleen naar oplossingen voor individuele leerlingen, maar neemt drempels weg die deelname van alle leerlingen bevorderen. Een sterke pedagogische basis, aandacht voor welbevinden en ruimte voor maatwerk waar nodig helpen iedere leerling om mee te doen. Wat goed is voor leerlingen die dreigen uit te vallen, blijkt vaak goed te zijn voor alle leerlingen.
Want in beeld blijven begint met gezien worden. Wanneer leerlingen zich gezien, gehoord en welkom voelen, groeit de kans dat zij kunnen deelnemen, zich ontwikkelen en erbij horen.
Tools en documenten
Kennisnetwerk Schoolaanwezigheid (KNSA)
Het Steunpunt Passend Onderwijs, Nederlands Jeugdinstituut en Ingrado vormen samen het Kennisnetwerk Schoolaanwezigheid. In dit netwerk leren professionals uit onderwijs, jeugdhulp, leerplicht en jeugdgezondheid samen met onderzoekers, jongeren en ouders van én met elkaar. Vanuit verschillende perspectieven worden kennis en ervaringen gedeeld, en wordt gewerkt aan de verbinding tussen praktijk en onderzoek. Zo groeit de kennis over schoolaanwezigheid.
Praktijkvoorbeelden
Verdiepende vragen
Waar kan ik meer informatie over schoolaanwezigheid vinden?
Het Kennisnetwerk Schoolaanwezigheid (KNSA) is een netwerk waar professionals met en van elkaar leren. Het netwerk komt drie keer per jaar bijeen. Informatie over aanmelding vind je hier.
Door welke invloeden wordt de aanwezigheid van kinderen en jongeren op school belemmerd of bevorderd?
Lees hier meer over op de website van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi).
