Terugblik | Werkbezoek Schoolaanwezigheid bij 'De Twentse Belofte'

Op 9 april werden er op ‘Het Reliëf’, dat in een prachtige bosomgeving gelegen is, door verschillende partijen presentaties over hun aanpak schoolaanwezigheid gegeven. Achtereenvolgens kwamen Monique Kwakman (De Twentse Belofte), Jonne ten Donkelaar en Nienke Rosink (Het Reliëf), Bas Hesselink (Dr. Herderschêeschool), Peter van den Berg (Attendiz), Tamara ten Brinke (Attendiz) , Nanette van Schooten (Attendiz) aan het woord.

Het begon bij De Twentse Belofte

De Twentse Belofte is een initiatief van een viertal samenwerkingsverbanden, ROC van Twente en de 14 Twentse gemeenten. Het doel is om alle 104.250 jeugdigen in het gebied te laten profiteren van het onderwijs dat Twente te bieden heeft. De Twentse Belofte is opgericht om duurzame inzetbaarheid van met name jongeren in kwetsbare posities te stimuleren. Dat doen zij door samen met partners in de keten een regionale aanpak te ontwikkelen.

In 2019 is de Twentse Belofte gestart met de uitrol van schoolaanwezigheid en werd er een regionale visie ontwikkeld. In eerste instantie via trainingen voor PO, VO en V(S)O. Later is hier meer differentiatie in ontstaan en is in PO de aanvliegroute meer onderdeel van de gehele werkwijze in een school en binnen een bestuur geworden. Het Reliëf en Dr. Herderschêeschool waren deelnemers van het eerste uur van deze beweging binnen de Twentse Belofte.

De Twentse Belofte

In Twente is er veel aandacht in het onderwijs (PO, VO, MBO) voor aanwezigheid op school. Iedereen doet mee in de meer preventieve aanpak. Binnen het PO & VO wordt volgens de visie en aanpak van schoolaanwezigheid gewerkt. De Twentse SO scholen hebben deze aanpak ook ingevoerd op hun eigen locaties.

Het Reliëf in Enschede, een SO school voor gedrags-/psychiatrische problematiek zegt: “Onze boodschap naar alle kinderen en ouders is duidelijk: als kinderen niet op school zijn worden ze gemist. Hoe kunnen we jou helpen, zodat je toch zoveel mogelijk onderwijstijd krijgt?”

Bij de Dr. Herderscheeschool in Almelo, een SO school voor ZML onderwijs, is goed gebruik gemaakt van meer zicht op de aanwezigheidscijfers. Waar gestart is met slecht 53% van de leerlingen die minimaal 95% aanwezig was, is dat inmiddels 65% en de school streeft na de komende jaren dit te laten stijgen naar 70%. De winst voor leerlingen zit natuurlijk in meer onderwijstijd en daarnaast ervaart de school ook dat ze meer maatschappelijk impact heeft, want de verhalen achter absentie komen veel beter in beeld en kunnen opgepakt worden.

Inmiddels implementeren schoolbesturen in Twente schoolaanwezigheid. Attendiz, schoolbestuur voor het (V)SO, is hier ook mee bezig op al haar locaties in Twente.

Meer lezen hierover? Zie: https://www.twentsebelofte.nl/project-schoolaanwezigheid/

Schoolaanwezigheid in uitvoering

Iedereen doet mee en iedereen doet zijn best!

Zowel op Het Reliëf als op Dr. Herderschêeschool startte alles met een aantal enthousiastelingen (Jonne, Nienke en Bas) die met het gedachtengoed van schoolaanwezigheid in aanraking waren gekomen en hierin de kansen voor de praktijk zagen. Het piramideraamwerk van Chris Kearney en Patricia Graczyk (2014)[1] dat via de Twentse Belofte bekendheid kreeg vormde daarbij de basis. Verder was er op beide scholen al een pedagogische en positieve basis gelegd in de vorm van o.a. PBS (Positive Behaviour Support) en ABC (Antecedents-Behaviour-Consequeces). Een eerste stap in het proces was het team meekrijgen. Bas gaf aan dat hoe je de boodschap brengt het allerbelangrijkste is.

Ontnieten en uitleggen

  1. Zorg dat je het brengt als een kans en iets positiefs. Bas benoemde dit heel mooi als ONTNIETEN. KAN NIET bestaat niet.
  2. Toon de urgentie aan m.b.v. het piramidemodel. Voor de meeste teamleden is dat de eye-opener die maakt dat mensen ook de urgentie voor de verandering gaan voelen en in de actiestand komen. Zij zijn eigenaar.
  3. Zorg dat je voorlichting op zowel bestuurlijk, school als teamniveau geeft en vergeet daarbij niet ouders, leerplicht en jgz te betrekken.
  4. Blijf herhalen en uitleggen, elk schooljaar weer opnieuw. Bouw aandachtsmomenten aan het begin van het schooljaar in.
  5. Deel successen.

Registreren, analyseren en evalueren

Zowel Het Reliëf als Dr. Herderschêeschool startten met het op orde maken van hun administratie. Wat registreren we eigenlijk en hoe doen we dat? Welke absentieredenen noteren we? Kan het makkelijker? Bas die connecties met ParnasSys (leerlingvolgsysteem) had, ging met hen in gesprek en kreeg hen zover om het piramidemodel in hun systeem in te bouwen. Alle scholen van Nederland profiteren daar nu van. Het was veel uitzoeken en hard werken, maar na drie jaar zien beide scholen resultaat en stijgt het aantal leerlingen dat op school aanwezig is.

Interventies op maat

Na drie jaar op weg te zijn, zijn beide scholen nu goed in staat hun data te analyseren en daarbij passende interventies te bedenken. Zo heeft Het Reliëf stevig ingezet op een positieve relatie met ouders en zet een gesprek uit zorg in bij oplopend verzuim. Om de drie maanden krijgen ouders een signaalbrief thuis waarin het verzuim van hun kind benoemd wordt. Iedereen doet mee en iedereen doet zijn best staan daarbij voorop. De insteek is positief en dat werkt. Ook de Dr.Herderschrêeschool heeft een dergelijke insteek. Zij organiseren zogenaamde schoolaanwezigheidsspreekuren en kunnen daarmee op een positieve en intensieve manier in gesprek gaan met ouders en ook meteen hulp aanbieden.

Bestuurlijke implementatie

Als laatste kwam Attendiz aan het woord. Hun bovenschoolse werkgroep is van cruciaal belang geweest om de beweging van schoolaanwezigheid op de juiste manier bij alle scholen van de stichting voor speciaal onderwijs van start te laten gaan. Waar de Twentse Belofte ervoor zorgde dat zij als Attendiz in aanraking kwamen met de kennis over schoolaanwezigheid, was de bestuurlijke start in 2022, met de inrichting van een bovenschoolse werkgroep. Hierbij waren 3 pijlers van belang:

  1. Beleid/strategische koers
  2. Implementeren
  3. Faciliteren

De stichting heeft nu een mooi omschreven beleid Schoolaanwezigheid waarin o.a. de missie en visie, manier van registreren, interventies en ondersteuning en de borging ten aanzien van schoolaanwezigheid omschreven staan. Middels een goed gevulde toolbox wordt dit beleid omgezet naar de praktijk, zodat scholen zich de werkwijze schoolaanwezigheid eigen maken. Passend bij de school, het team en de populatie. Hierbij worden scholen ondersteund door een interne schoolcoach, die onder andere inhoudelijke workshops verzorgt en scholen begeleidt bij de implementatie.

[1] Kearney, C. A., & Graczyk, P. (2014). Response to Intervention model to promote school attendance and decrease school absenteeism. Child and Youth Care Forum, 43, 1-25.

Ontmoeting en verbinding

Na afloop van de presentatie was er ruimte voor meer ontmoeting en verbinding onder het genot van een lunch en een facultatieve rondleiding, waar veel belangstelling voor was.

Het werkbezoek is gewaardeerd met een gemiddelde van 8,6.

Mooie praktijkvoorbeelden met enthousiaste, inspirerende sprekers.

Deelnemer -

Fijne organisatie, presentaties ging niet te snel en waren duidelijk. Praktijkvoorbeelden die meegenomen kunnen worden.

Deelnemer -

Ik ben net begonnen in deze functie, maar ben zeer enthousiast!!

Deelnemer -

Aan alle betrokkenen van De Twentse Belofte, Het Reliëf, Dr. Herderschêeschool en Attendiz: nogmaals bedankt voor het inspirerende werkbezoek! Speciale dank aan Kristel Schellings thuis, die namens SWV Twente Oost PO ervoor heeft gezorgd dat er een mooi geheel aan sprekers stond die hun enthousiasme op pakkende wijze wisten over te brengen.

Handige informatie en inspiratie

Tips vanuit de Twentse Belofte

Meer weten? Een aantal interessante links

Werkbezoeken Schoolaanwezigheid

Dit jaar zullen er meer werkbezoeken ‘Schoolaanwezigheid’ worden georganiseerd. Hou de agenda en de nieuwsbrief van het Steunpunt Passend Onderwijs in de gaten voor meer informatie.