Afwijking onderwijstijd
Het uitgangspunt van de onderwijswetgeving is dat alle kinderen onderwijs volgen op school. Soms kunnen kinderen vanwege psychische of lichamelijke beperkingen tijdelijk of gedeeltelijk niet naar school. Het is dan mogelijk om deze leerlingen een op maat gemaakt onderwijsprogramma aan te bieden door af te wijken van het minimumaantal uren onderwijstijd. Dit kan door middel van de beleidsregel Afwijking onderwijstijd.
Introductie
Scholen zijn verplicht om leerlingen een minimum aantal uren onderwijs aan te bieden.[1]
Soms lukt het een leerling (tijdelijk) niet om het volledige onderwijsprogramma op school te volgen, door ziekte dan wel om lichamelijke of psychische redenen.
In dat geval kan de school het onderwijs tijdelijk anders organiseren, zodat de leerling zo goed mogelijk kan blijven deelnemen aan het onderwijs.
In de brochure digitaal afstandsonderwijs van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wordt de regel op een heldere manier uitgelegd.
Op deze manier creëren we kansen voor leerlingen die tijdelijk niet naar school kunnen.
Wetgeving en kaders
Per 1-1-2026 is de nieuwe beleidsregel ‘afwijking onderwijstijd’ in werking getreden.
- Bekijk de powerpoint over de nieuwe beleidsregel
- Bekijk de beleidsregel
- Bekijk de veelgestelde vragen (FAQ)
De documenten en websites hieronder gaan over de beleidsregel die geldig was tot 01-01-2026.
- Bekijk de beleidsregel (tot 1-1-2026)
- Bekijk de pagina van de onderwijsinspectie
Uitleg afwijking onderwijstijd
Hieronder lees je welke route van toepassing is en of een aanvraag afwijking onderwijstijd bij de Inspectie van Onderwijs nodig is.
Ziekte en onderwijstijd (artikel 11 onder d Leerplichtwet)[2]
Leerlingen die door ziekte of een medische behandeling niet (volledig) naar school kunnen, vallen onder geoorloofd verzuim (artikel 11 onder d van de Leerplichtwet).
Ook in deze situaties kan een leerling:
- tijdelijk minder onderwijs volgen;
- langere tijd niet volledig op school aanwezig zijn.
De school hoeft hiervoor geen Afwijking van onderwijstijd aan te vragen bij de Inspectie van het Onderwijs. De school blijft wel verantwoordelijk voor het onderwijs en de begeleiding van de leerling
Wanneer is de beleidsregel Afwijking onderwijstijd van toepassing?[3]
Afwijking van onderwijstijd is bedoeld voor leerlingen:
- die niet onder artikel 11 onder d van de leerplichtwet vallen;
- die door lichamelijke en/of psychische redenen tijdelijk niet volledig kunnen deelnemen aan het onderwijsprogramma op een schoollocatie.
De school stelt in deze situaties een aangepast onderwijsprogramma vast, waarbij de leerling minder onderwijstijd op school volgt.
Dit kan bijvoorbeeld bestaan uit:
- minder uren op school;
- onderwijs op afstand;
Voor deze situaties moet het bevoegd gezag instemming aanvragen bij de Inspectie van het Onderwijs.
Het onderscheid tussen beide routes is niet altijd zwart-wit. Gebruik het overzicht hieronder als hulpmiddel om te bepalen wat het beste past bij de situatie.
Instemming van de inspectie
Voor afwijking van onderwijstijd vraagt het bevoegd gezag instemming aan bij de Onderwijsinspectie.
- De inspectie streeft ernaar binnen 8 weken een besluit te nemen;
- De school kan in de tussentijd al starten met het aangepaste programma;
- De instemming geldt voor het lopende schooljaar.
Ontwikkelingsperspectief (OPP)
De aanvraag wordt onderbouwd met een ontwikkelingsperspectief (OPP).
In het OPP beschrijft de school:
- waarom afwijking van onderwijstijd nodig is;
- hoeveel uren onderwijs de leerling op school volgt;
- voor welke periode de afwijking geldt;
- welk onderwijsprogramma de leerling volgt;
- welke ondersteuning of begeleiding wordt geboden;
- hoe wordt toegewerkt naar uitbreiding van het aantal onderwijsuren.
Over het handelingsdeel van het OPP moet overeenstemming zijn met de ouders (en waar passend de leerling).
Tijdelijkheid en uitbreiding
Afwijking van onderwijstijd wordt per schooljaar verleend en moet jaarlijks opnieuw worden aangevraagd.
De school werkt samen met ouders en leerling aan een geleidelijke uitbreiding van het aantal uren onderwijs op school.
Dit kan bijvoorbeeld door:
- het aantal uren stap voor stap uit te breiden;
- ondersteuning in te zetten (bijvoorbeeld jeugdhulp);
- aanpassingen te doen in de schoolomgeving.
Verlenging
Als een leerling na een schooljaar nog niet volledig kan deelnemen aan het onderwijsprogramma, kan de school opnieuw instemming aanvragen.
Bij een nieuwe aanvraag wordt het OPP aangevuld met:
- een evaluatie van de eerder geboden ondersteuning;
- het effect daarvan op de ontwikkeling van de leerling;
- hoe de school verder werkt aan uitbreiding van het aantal onderwijsuren.
Aantal uren en duur
- Er is geen maximumaantal uren voor afwijking van onderwijstijd;
- In uitzonderlijke gevallen kan een leerling tijdelijk helemaal niet op school aanwezig zijn;
- Er is geen maximale duur;
- De school moet ieder schooljaar opnieuw instemming aanvragen.
Aanvullende informatie bij grotere afwijking
Als een leerling 20 uur of meer per week niet op school aanwezig is, moet de school bij de aanvraag een samenvatting opnemen.
In deze samenvatting beschrijft de school:
- hoe wordt toegewerkt naar uitbreiding van het aantal onderwijsuren op school;
- wat het perspectief is op (gedeeltelijke) terugkeer naar onderwijs op school.
Deze samenvatting is gebaseerd op het OPP.
Inschrijving en bekostiging
De leerling blijft altijd ingeschreven op de school. De school blijft verantwoordelijk voor het onderwijsprogramma, de begeleiding en het volgen van de ontwikkeling van de leerling.
De bekostiging blijft ongewijzigd. De school kan deze inzetten voor het maatwerkprogramma.
Samenwerking met andere partijen
De school kan voor het maatwerkprogramma gebruikmaken van externe ondersteuning. Bijvoorbeeld door:
- digitale leermiddelen in te zetten;
- afstandsonderwijs te organiseren;
- een leraar of andere deskundige in te huren;
- samen te werken met bijvoorbeeld jeugdhulp of andere professionals;
- expertise in te kopen voor het opzetten of uitvoeren van een maatwerkprogramma.
Dat een externe partij wordt ingezet, betekent niet dat de verantwoordelijkheid voor het onderwijs verschuift naar die partij. De leerling blijft ingeschreven op de school en de school blijft verantwoordelijk voor:
- het onderwijsprogramma;
- de begeleiding;
- het volgen van de ontwikkeling van de leerling.
Volledige uitbesteding van een leerling aan een niet-bekostigde onderwijsinstelling is niet toegestaan. Wel is het mogelijk om expertise, ondersteuning of onderdelen van het maatwerkprogramma in te kopen bij een particuliere aanbieder.
Als er wordt samengewerkt met externe partijen, maakt de school hierover afspraken, legt deze vast, evalueert deze waar nodig en houdt zicht op de uitvoering en de ontwikkeling van de leerling.
Veelgestelde vragen
Mag een school een leerling inschrijven wanneer deze minder dan 50% van het onderwijsprogramma volgt?
Veel scholen zijn in de veronderstelling zijn dat zij een leerling niet mogen inschrijven als deze minder dan 50% van het onderwijsprogramma volgt. Deze veronderstelling is niet correct. Wanneer er voor een leerling afwijking van de onderwijstijd is aangevraagd en goedgekeurd, kan er tijdelijk ook een zeer beperkt aantal uren onderwijs gegeven worden.
De wet en de beleidsregel inzake het instemmen met afwijking onderwijstijd doen geen uitspraken over een minimum percentage van de onderwijstijd die de leerling in dit geval aanwezig moet zijn.
Welke rol heeft leerplicht en de jeugdarts in een aanvraag voor en onderbouwing van de afwijking onderwijstijd?
De jeugdarts en leerplichtambtenaren hebben geen (formele) rol hierin. Het betreft namelijk geen voorziening gebaseerd op de leerplichtwet. De school waar de leerling staat ingeschreven vraagt de afwijking onderwijstijd aan.
Kan een onderwijsinstelling bekostiging krijgen voor een leerling die minder dan 50% onderwijs volgt?
In de wet staat dat een onderwijsinstelling geen bekostiging ontvangt voor een leerling wanneer hij vóór 1 oktober meer dan 50% van de onderwijstijd ongeoorloofd verzuimd. Afwijken van de onderwijstijd op grond van de beleidsregel inzake het instemmen met afwijking onderwijstijd is echter geen ongeoorloofd verzuim. Er is voor deze leerling immers (tijdelijk) een ander aantal onderwijsuren vastgesteld.
Kan ik een leerling onbekostigd inschrijven in het speciaal onderwijs?
Nee dit is niet mogelijk. Leerlingen kunnen niet als onbekostigd worden ingeschreven. Voorheen moesten leerlingen die vanaf het begin van het schooljaar tot 1 oktober meer dan de helft van het aantal schooldagen zonder geldige reden niet aanwezig waren, worden geregistreerd als ongeoorloofd verzuim. Hierdoor werden zij in de oude systematiek aangemerkt als niet-meetellend voor de bekostiging. Met het ingaan van de Wet Vereenvoudiging bekostiging voor het primair onderwijs d.d. 1 april 2022 is deze bepaling komen te vervallen (zie Staatsblad 2022, 4 onder 3.1.2. verzuim).
Voor inschrijving van een leerling in het (voortgezet) speciaal onderwijs is in alle gevallen een toelaatbaarheidsverklaring (TLV) nodig. Op basis van deze inschrijving ontvangt de school bekostiging vanuit DUO.
In voorkomende gevallen waarin de verwachting is dat een leerling niet of nauwelijks naar school zal kunnen gaan gedurende een langere periode, is het mogelijk dat samenwerkingsverbanden en (v)so-scholen samen voor die leerling afspraken over de bekostiging van de leerling. In die situaties waarin de basisbekostiging (lumpsum) afdoende is om het onderwijs- en ondersteuningstraject van de leerling vorm te geven, kan afgesproken worden dat de (v)so-school de ondersteuningsmiddelen die ontvangen zijn op basis van de TLV geheel of gedeeltelijk teruggestort worden aan het samenwerkingsverband dat de TLV heeft afgegeven.
Wanneer een leerling gespreid eindexamen doet in het reguliere vo, moet er dan voor de tijd die de leerling niet op school is afwijking onderwijstijd (AOT) worden aangevraagd?
Het spreiden van het examen over twee schooljaren valt onder het Uitvoeringsbesluit WVO 2020 (artikel 3.56 Spreiding voltooiing eindexamen). Het bevoegd gezag meldt dit bij de Onderwijsinspectie.
Dit valt niet onder de beleidsregel afwijking onderwijstijd.
Voor welke leerlingen in het gespecialiseerd onderwijs moet er afwijking onderwijstijd (AOT) worden aangevraagd?
Er hoeft geen aanvraag te worden ingediend bij ziekte of wanneer een leerling vanwege een medische of psychische behandeling (intern of extern) niet kan deelnemen aan het onderwijsprogramma op school. Dit valt onder artikel 11 onder d van de Leerplichtwet.
De categorieën (a t/m c) zijn met de nieuwe beleidsregel komen te vervallen. De situaties die in de oude regeling onder a t/ c vielen tellen mee als activiteit die valt onder onderwijstijd, of geoorloofd verzuim vanwege ziekte of een (para)medische behandeling (artikel 11 onder d van de leerplichtwet). Hier hoeft dus geen afwijking onderwijstijd voor te worden aangevraagd.
Er moet wel een aanvraag afwijking onderwijstijd worden ingediend als een leerling vanwege lichamelijke of psychische redenen niet het volledige onderwijsprogramma kan volgen en de school daarom het onderwijsprogramma in uren vermindert. Dit valt onder de beleidsregel afwijken onderwijstijd (artikel 4, eerste lid, onderdeel c).
Leerplichtwet 1969
Staatscourant 2025, 36518 Beleidsregel Afwijken onderwijstijd funderend onderwijs en verlenen ontheffingen WEC 2025
Hoe moet de school omgaan met de verzuimregistratie wanneer een leerling gebruik maakt van de beleidsregel afwijking onderwijstijd?
Alle lesuren worden geregistreerd, dus niet alleen die uren dat de leerling volgens het ingroeiplan op school aanwezig is. De school meldt de leerling geoorloofd afwezig voor de uren dat hij/zij conform de afspraken van in het OPP/het ingroeiplan niet op school aanwezig is.
Bron: Inspectie van het Onderwijs
Bronnen
[1] Overzicht aantal uren onderwijstijd (rijksoverheid.nl)
[2] Leerplichtwet 1969 (wetten.overheid.nl)
[3] Staatscourant 2025, 36518 Beleidsregel Afwijken onderwijstijd funderend onderwijs en verlenen ontheffingen WEC 2025 (officielebekendmakingen.nl)
[4] Wet op het primair onderwijs Ontwikkelingsperspectief (Artikel 40a) (wetten.overheid.nl)
[5] Wet voortgezet onderwijs 2020 Ontwikkelingsperspectief (Artikel 2.44) (wetten.overheid.nl)
[6] Meer Aandacht voor Ziekgemelde Leerlingen (MAZL) (ncj.nl)
[7] De rol van de JGZ bij vragen over belastbaarheid van ziekgemelde leerlingen (ncj.nl)
[8] Ziezon Onderwijs zorg consulenten (ziezon.nl)
[9] Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS) (ingrado.nl) en onderwijsconsulenten.nl
