Terugblik | Symposium Onderinstroom

Op 2 juni vond het symposium Onderinstroom plaats, een co-productie van het Instituut voor Inclusief Onderwijs (IvIO) en het Steunpunt Passend Onderwijs (SPO). Tijdens deze bijeenkomst werden de eerste opbrengsten gedeeld van het landelijke onderzoek naar onderinstroom. Aanwezig waren vertegenwoordigers van de vijftien samenwerkingsverbanden uit het primair en voortgezet onderwijs die deelnemen aan het onderzoek, en deelnemers uit de buitenkring: een groep geïnteresseerde professionals die het onderzoek volgt en aan de slag wil met het anders organiseren van onderinstroom.

De eerste onderzoeksbevindingen

Na de opening door het SPO lichtte Femke Janssen de eerste onderzoeksbevindingen toe. Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat onderinstroom niet zozeer het gevolg is van één beslissing of van kenmerken van een individueel kind, maar ontstaat door een opeenstapeling van logische keuzes die professionals op verschillende momenten in de keten maken. Wat op zichzelf begrijpelijke en verdedigbare besluiten zijn, kan samen leiden tot een uitkomst voor leerlingen die steeds minder ter discussie wordt gesteld.

Een andere mindset

Vervolgens gaf Bert Wienen een beschouwing op de bevindingen. Daarbij stond de vraag centraal hoe we kijken naar onderinstroom: als een vraagstuk van individuele leerlingen, of als een vraagstuk van hoe wij onderwijs en ondersteuning organiseren. Laura Batstra, hoogleraar Orthopedagogiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, verzorgde vervolgens een beschouwing op de onderzoeksbevindingen. Vanuit haar expertise op het gebied van labels, normalisering en inclusief onderwijs nodigde zij deelnemers uit om kritisch te kijken naar de manier waarop we verschillen tussen leerlingen duiden. Haar bespiegeling is terug te kijken via Youtube.

Aan de slag

In de middag gingen deelnemers aan de slag met een interactieve werkvorm van Willeke Doornbos. Aan de hand van een werkposter verkenden zij eerst hun eigen perspectieven op onderinstroom. Vervolgens werden verschillende perspectieven naast elkaar gelegd, onderzocht en geordend. Door letterlijk ‘erboven te hangen’ ontstond ruimte om voorbij individuele opvattingen te kijken en gezamenlijk te zoeken naar patronen, kansen en oplossingsrichtingen.

De gesprekken leidden tot reflecties op vragen als: hoe versterken we de context rondom kinderen? Hoe houden we ons beeld van kinderen open? En hoe kunnen we bestaande routes en vanzelfsprekendheden doorbreken? En hoe zorgen we ervoor dat we niet blijven hangen in ‘het systeem’ en vertrekken vanuit het idee dat we zelf veel invloed hebben op het ontwerp van onderwijs en ondersteuning. Tot slot werd stilgestaan bij wat deelnemers meenemen naar hun eigen praktijk en welke vervolgstappen zij willen zetten.

Het symposium bood niet alleen inzicht in de eerste onderzoeksresultaten, maar vooral ook ruimte voor ontmoeting, reflectie en gezamenlijke verantwoordelijkheid. De betrokkenheid en energie gedurende de dag maakten zichtbaar dat het thema onderinstroom veel professionals raakt en uitnodigt tot verdere samenwerking en actie.

Enkele reacties van deelnemers: