Een reisgids naar inclusief onderwijs

Inzichten uit het SPOtlight project

De afgelopen jaren zijn vanuit het Steunpunt Passend Onderwijs (SPO) werkbezoeken georganiseerd aan scholen, integrale onderwijscentra en samenwerkingsverbanden die stappen hebben gezet richting inclusief onderwijs. Tijdens de bezoeken worden de inspirerende elementen van deze praktijk in de ‘spotlight’ gezet. Betrokkenen krijgen daarbij een podium om hun ervaringen en inzichten met de bezoekers te delen. Zo wordt er met en van elkaar geleerd. Bijna altijd stellen de bezoekers de volgende vragen: “Wat hebben jullie gedaan om het hele team zover te krijgen?”, “Wat heeft het samenwerkingsverband bijgedragen?”, “Hoe bekostigen jullie deze constructie van inclusief onderwijs?” en “Welk advies heb je voor scholen die willen starten?”.

Binnen het SPOtlight project hebben onderzoekers van het lectoraat Vernieuwend Onderwijs – Saxion in de periode van maart 2023 tot en met maart 2026 de werkbezoeken systematisch vastgelegd met behulp van de ‘Tool Inclusief Onderwijs in de SPOtlight’. Op basis van de opgedane ervaringen is in kaart gebracht welke stappen en acties scholen, integrale onderwijscentra en samenwerkingsverbanden hebben ondernomen om het onderwijs anders te organiseren en welke succes- en belemmerende factoren zij hebben ervaren op weg naar meer inclusief onderwijs.

Een reisgids

Een souvenir van het SPOTlight project is de reisgids genaamd ‘Een reisgids naar inclusief onderwijs’. De reisgids staat bomvol, met onder andere:

• Een routekaart die zichtbaar maakt welke verschillende routes er in onderwijsland genomen zijn richting meer inclusieve leeromgevingen. Met de uitnodiging om je eigen route erbij te zetten!
• Inspirerende voorbeelden uit de praktijk van 8 initiatieven uit het primair onderwijs, 7 uit het voortgezet onderwijs en 3 samenwerkingsverbanden. De voorbeelden zijn systematisch in kaart gebracht op basis van de aanleiding, de onderliggende (team- en bestuurlijke) processen en de uitkomsten van elk initiatief, inclusief inzichten over de bekostiging.
• Een paklijst gebaseerd op de werkzame onderdelen uit de profielen. Alle zeven onderdelen zijn wetenschappelijk onderbouwd.
• Aanvullende oriëntatiepunten en (reis)adviezen om goed voorbereid op reis te gaan. Op basis van het SPOtlight project is er bijvoorbeeld een aanvulling gedaan op het exclusie/inclusie model.

Praktisch aan de slag

Naast de onderdelen van de goedgevulde reisgids zijn er ook praktische handreikingen gemaakt waarmee onderwijsteams, directeuren en (school)bestuurders zelf aan de slag kunnen.

1. De ‘gebruiksvriendelijke versie’ van de Tool Inclusief Onderwijs in de SPOtlight kan gebruikt worden door onderwijsprofessionals als handvat voor de eigen ontwikkeling naar meer inclusief onderwijs, maar ook als observatie- of gesprekstool met collega professionals in het veld of tijdens een werkbezoek.
2. Slides met aanknopingspunten en gespreksstarters om met het team zelf op verkenning te gaan welke route naar inclusief onderwijs voor jullie context passend is en om te verkennen welke onderdelen van de paklijst al in jullie reiskoffer zitten en welke nog aandacht nodig hebben. Let op: Deze presentatie is alleen te gebruiken wanneer de reisgids volledig is gelezen en de slides behoren niet afzonderlijk gebruikt te worden. Om deze reden is er een uitgebreide en verkorte versie ontwikkeld. De verkorte versie bestaat uit de routekaart, de drie routes en de paklijst. De uitgebreide versie gaat op elk van de zeven onderdelen van de paklijst in.

Wij wensen jullie een fijne reis!

 

 

De reisgids en de Tool Inclusief Onderwijs in de SPOtlight zijn uitgegeven onder de volgende Creative Commons Licentie: CC-BY-NC-SA 4.0 (met uitzondering van de afbeeldingen in de reisgids). Lees hier de online beschrijving.

De gespreksstarters (de slides) zijn uitgegeven onder de volgende Creative Commons Licentie: CC-BY-NC-ND 4.0-licentie (met uitzondering van de afbeeldingen). Volg deze link voor de online beschrijving.